Raport przedstawia podsumowanie pomiarów i ocen zanieczyszczenia powietrza wielopierścieniowymi węglowodorami aromatycznymi (WWA) w Polsce za rok 2024 wykonanych przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska. W analizie uwzględniono siedem związków z tej grupy tj.: benzo(a)antracen (B(a)A), benzo(b)fluoranten (B(b)F), benzo(j)fluoranten (B(j)F), benzo(k)fluoranten (B(k)F), indeno(1,2,3-cd)piren (IP), dibenzo(a,h)antracen (D(a,h)A) i benzo(a)piren (B(a)P). Wyniki zestawiono również z wartościami stężeń pyłu zawieszonego PM10, w którym wymienione WWA są oznaczane.
Zasadniczym przedmiotem raportu jest analiza zanieczyszczenia powietrza WWA w Polsce w roku 2024 w porównaniu z rokiem 2023 oraz analiza trendów obejmująca lata 2010-2024. Dodatkowo, w raporcie przedstawiono obszerną ocenę jakości powietrza w zakresie WWA w Polsce na tle wyników z państw europejskich, opierając się na danych zgromadzonych w europejskiej bazie AirBase, prowadzonej przez Europejską Agencję Środowiska (EAŚ).
Analizą objęto wyniki pomiarów stężeń 7 ww. WWA w pyle zawieszonym PM10 w roku 2024 z 19 stacji w Polsce – 15 stacji tła miejskiego, 1 stacji podmiejskiej i 3 stacji pozamiejskich. Na stacjach miejskich notowano wyższe wartości stężeń poszczególnych WWA niż na stacji podmiejskiej i stacjach pozamiejskich. Uśrednione wyniki stężeń poszczególnych WWA wykazały, że związkiem o najwyższym stężeniu w powietrzu spośród badanych WWA jest benzo(b)fluoranten, następnie benzo(j)fluoranten, a na trzecim miejscu benzo(a)antracen. W ostatnich latach stężenia WWA zmalały, przy czym najbardziej jest to widoczne w odniesieniu do benzo(a)pirenu, który przesunął się na czwarte miejsce w zestawieniu najwyższych stężeń WWA.
W rozkładzie przestrzennym stężeń WWA w pyle zawieszonym PM10 widać wyraźny gradient: najmniejsze wartości występowały w miastach na północy Polski i rosły one w miarę przesuwania się na południe. W przebiegu dobowych wartości stężeń WWA zaznaczyła się bardzo wyraźna przewaga wartości obserwowanych w sezonie chłodnym nad wartościami z ciepłego półrocza. Wzrostom stężenia pyłu zawieszonego PM10 w 2024 r. w stosunku do roku poprzedniego towarzyszyły wzrosty stężeń badanych WWA na większości stacji. Uśrednione dla kraju stężenia średnie roczne wszystkich WWA, poza dibenzo(a,h)antracenem były wyższe od stężeń notowanych w 2023 r.
Raport zawiera również pogłębioną analizę stężeń benzo(a)pirenu oznaczanego w pyle zawieszonym PM10, z uwzględnieniem podziału miast na wielkość populacji je zamieszkującej. Najwyższe stężenia B(a)P w 2024 r. wystąpiły w miastach o liczbie mieszkańców poniżej 10 tys., a najniższe w miastach o liczbie ludności z przedziału 250-500 tys. mieszkańców.
W raporcie przeanalizowano również kategorie źródeł emisji WWA do powietrza wskazując, że głównym źródłem emisji tych związków w Polsce jest sektor komunalno-bytowy (ponad 95% emisji całkowitej).
