Informacje ogólne - Główny inspektorat ochrony środowiska
Informacje ogólne

Informacje dotyczące systemu monitoringu jakości powietrza w Polsce

Wojewódzkie programy monitoringu środowiska (WPMŚ) opracowane przez Regionalne Wydziały Monitoringu Środowiska (RWMŚ) określają system monitoringu jakości powietrza w danym województwie. System ten w głównej mierze opiera się na sieciach stacji pomiarowych rozmieszczonych w miarę potrzeb w newralgicznych punktach województwa, głównie miastach, gdzie analizy wykazują wysokie stężenia zanieczyszczeń. Kryteria lokalizacji stanowisk pomiarowych określają przepisy rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 11 grudnia 2020 r. w sprawie dokonywania oceny poziomów substancji w powietrzu, w szczególności zał. nr 2 i 3 (Dz.U. z 2020 r. poz. 2279). O lokalizacji stacji pomiarowych i ich programie pomiarowym decyduje GIOŚ. Na potrzeby ustalenia odpowiedniego sposobu oceny w poszczególnych strefach, w tym liczby stacji, ich zakresu pomiarowego i lokalizacji, GIOŚ przeprowadza w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska (PMŚ) tzw. wieloletnie oceny jakości powietrza zgodnie z art. 88 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2020 r., poz. 1219 z późn. zm.). W celu uzyskania informacji m.in. o przestrzennym rozkładzie stężeń poszczególnych zanieczyszczeń pomiary mogą być uzupełnianie o wyniki modelowania matematycznego rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń (zob. mapy rozkładów stężeń zanieczyszczeń) Dane ze stacji pomiarowych gromadzone są w krajowej bazie danych JPOAT2,0 Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska. Bezpłatne przeglądanie i pobieranie danych pomiarowych z bazy JPOAT2,0 dostępne jest za pomocą wyszukiwarki w Banku danych pomiarowych Portalu „Jakość  Powietrza”.

GIOŚ, zgodnie z przepisami ustawy Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2020 r., poz. 1219 z późn. zm.) i rozporządzeń wykonawczych, prowadzi pomiary stężeń dwutlenku siarki, dwutlenku azotu, tlenków azotu, benzenu, tlenku węgla, ozonu, pyłu zawieszonego PM10 i PM2,5 oraz pomiary ołowiu, arsenu, kadmu, niklu i benzo(a)pirenu w pyle PM10. Na wybranych stacjach miejskich prowadzi się również pomiary składu pyłu PM10 pod kątem zwartości 6 wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA) (oprócz wcześniej wymienionego benzo(a)pirenu). W ramach PMŚ na obszarach oddalonych od źródeł emisji prowadzone są również pomiary kationów (Na+, K+, Ca2+, Mg2+, NH4+), anionów (SO42-, NO3, Cl-), węgla organicznego i elementarnego w pyle PM2,5 oraz pomiary całkowitej rtęci gazowej (przeczytaj więcej).

Wyniki z 1-godzinnych automatycznych pomiarów zanieczyszczeń powietrza udostępniane są na portalu „Jakość Powietrza” w module Bieżące dane pomiarowe  oraz w aplikacjach mobilnych GIOŚ „Jakość powietrza w Polsce” dostępnych na systemy operacyjne Android oraz iOS. Dane z pomiarów manualnych oraz archiwalne dane pomiarowe udostępniane są na portalu „Jakość Powietrza” w zakładce Bank danych pomiarowych. Wyniki manualnych pomiarów pyłu zawieszonego PM10, zawartości benzo(a)pirenu ołowiu, arsenu, kadmu, i niklu  w pyle zawieszonym PM10, PM2,5 są udostępniane po około 1-1,5 miesiąca od poboru próby i jest to spowodowane procedurami związanymi z wykonywaniem tego typu pomiarów.

Aktualnie w Polsce pomiary jakości powietrza prowadzone są na 2053 stanowiskach pomiarowych, w tym na 1199 stanowiskach automatycznych, co stanowi 58,4% wszystkich stanowisk i na 854 stanowiskach manualnych (41,6% wszystkich stanowisk). Łączna liczba stacji pomiarów jakości powietrza w Polsce wynosi 287, w tym 213 stacji automatycznych lub automatyczno-manualnych, z których jednogodzinne dane pomiarowe udostępniane są na bieżąco na portalu „Jakość Powietrza” i w aplikacjach mobilnych GIOŚ. Liczby te w ciągu roku mogą ulegać drobnym zmianom ze względu na zmiany jakie mogą wyniknąć w sieci podczas prowadzenia badań.

 

Stanowiska pomiarowe monitoringu jakości powietrza funkcjonujące w ramach PMŚ w 2021 r.

Dolnośląskie automatyczne: 93, manualne: 86. Kujawsko-pomorskie  automatyczne: 139, manualne: 77. Lubelskie automatyczne: 49, manualne: 43. Lubuskie automatyczne: 70, manualne: 53. Łódzkie automatyczne: 71, manualne: 61. Małopolskie automatyczne: 102, manualne: 74. Mazowiekcie automatyczne: 103, manualne: 50. Opolskie automatyczne: 46, manualne: 24. Podkarpackie automatyczne: 62, manualne: 47. Podlaskie automatyczne: 35, manualne:24. Pomorskie automatyczne: 75, manualne: 40. Śląskie automatyczne: 120, manualne: 92. Świętokrzyskie automatyczne: 51, manualne: 36. Warmińsko-Mazurskie automatyczne: 65, manualne: 61. Wielkopolskie automatyczne: 76, manualne: 46. Zachodniopomorskie automatyczne: 42, manualne: 40.

Stanowiska pomiaru pyłu zawieszonego PM10 i PM2,5 w podziale na typ pomiaru: automatyczny/manualny
 Dolnośląskie PM 10 automatyczne: 14, manualne: 16, PM2,5 automatyczne: 6, manualne: 5. Kujawsko-pomorskie  PM10 automatyczne: 11, manualne: 11, PM2,5 automatyczne: 6, manualne: 5. Lubelskie PM10 automatyczne: 6, manualne: 11, PM2,5 automatyczne: 3, manualne: 4. Lubuskie PM10 automatyczne: 7, manualne: 9, PM2,5 automatyczne: 5, manualne: 4. Łódzkie PM10 automatyczne: 10, manualne: 20, PM2,5 automatyczne: 5, manualne: 3. Małopolskie PM10 automatyczne: 24, manualne: 21, PM2,5 automatyczne: 3, manualne: 6. Mazowieckie PM10 automatyczne: 17, manualne: 12, PM2,5 automatyczne: 15, manualne: 4. Opolskie PM10 automatyczne: 8, manualne: 4, PM2,5 automatyczne: 4, manualne: 2. Podkarpackie PM10 automatyczne: 13, manualne: 14, PM2,5 automatyczne: 10, manualne: 1. Podlaskie PM10 automatyczne: 5, manualne: 4, PM2,5 automatyczne: 5, manualne: 2.  Pomorskie PM10 automatyczne: 11, manualne: 6, PM2,5 automatyczne: 7, manualne: 2. Śląskie PM10 automatyczne: 20, manualne: 14, PM2,5 automatyczne: 6, manualne: 9.  Świętokrzyskie PM10 automatyczne: 10, manualne: 9, PM2,5 automatyczne: 5, manualne: 5.  Warmińsko-Mazurskie PM10 automatyczne: 6, manualne: 8, PM2,5 automatyczne: 5, manualne: 4. Wielkopolskie PM10 automatyczne: 10, manualne: 11, PM2,5 automatyczne: 4, manualne: 3. Zachodniopomorskie PM10 automatyczne: 5, manualne: 9, PM2,5 automatyczne: 3, manualne: 4.

Najwięcej stanowisk pomiarowych funkcjonujących w ramach PMŚ znajduje się w województwie kujawsko-pomorskim (216), śląskim (212), dolnośląskim (179), małopolskim (176), mazowieckim (153), na obszarach, na których występują wysokie stężenia zanieczyszczeń powietrza. Najmniej stanowisk pomiarowych funkcjonuje w województwach: podlaskim (59), opolskim (70) oraz zachodniopomorskim (82).